İkiz Açıklar Hipotezi Türkiye 1980-2009

cari-acik-rakamlari-belli-oldu_haber_1957308

İkiz Açıklar Hipotezi Türkiye 1980-2009

Türkiye’de kronik hale geldiğine dair sıkça gündeme gelen cari açıklar ve bütçe açıkları eşliğinde ikiz açıklar hipotezi bu çalışmada 1980-2009 yılları arasında ampirik metodoloji yardımıyla analiz edilmiştir. Uygulanan yöntemler, birim kök, eş bütünleşme ve de Granger nedensellik testleridir. Ampirik bulgulara Türkiye’de bahsi geçen dönemde ikiz açıklar hipotezi geçerlidir, ayrıca çift yönde de nedensellik ilişkisi söz konusudur.

Anahtar Sözcükler: İkiz Açıklar Hipotezi, Bütçe Açığı, Cari Açık, Birim Kök, Eş-Bütünleşme, Granger

2) Giriş

Bilindiği gibi dünya ölçeğinde 1973 yıllı petrol krizi yaşanmıştı ve bu krizle birlikte sadece ekonomiler değil aynı zamanda da iktisat öğretisinin bir büyük bakış açısı da etkilenmişti. 1970’li yıllar boyunca uzanan ekonomik krizlerde devlet etkinliği ve Keynesyen politikalarla açıklanamayan talep yanlı görüşler sonucu piyasalarda işsizlik ve aynı zamanda da yüksek enflasyon görülmeye başlanmış, Keynesyen iktisat görüşünün stagflâsyondaki başarısızlığı, aslında devletin elinde yapılan üretim ve yatırımların verimsizleştiği ve azaldığı sonucunda da piyasalarda yaşanan krizlerde o devlet müdahaleciliğiyle çözülebilecek istihdam ve mali politikalarla yön verilebilecek fiyatlar genel düzeyi konularında yetersiz kalmış, piyasalarda enflasyon artışı ve eşanlı olarak üretimin azalmasından ötürü işsizlik sorunu ortaya çıkmıştır. Bu süreci takip eden yıllarda da tekrardan devletin piyasalara etkinliğinin azaltılmasını savunan liberal iktisat temelli görüşler gündeme gelmiştir.

1980’li yıllar dış ticaretin serbestleştiği öte yandan da devlet etkinliğinden onun piyasaya müdahaleci ekonomik politikalarından vazgeçildiği liberal iktisat öğretisinin tekrar gündeme geldiği bir dönemdir. Bu dönemde liberal politikalar tek başına değildir onu destekleyebilecek çok büyük bir güç olan küresel akımlar etkisiyle yoğrulmuştur. Bu süreçte uluslarası örgütler, devletlerin önüne geçen kendisine büyük pazar arayan çok uluslu şirketler dış ticaretin serbestleştiği ve sermayenin dolaşım engellerinin kalktığı bu dönemlerin başrol oyuncuları olmuşlardır. Dünya’da biraz önce yukarıda bahsettiğim stagflasyon gibi ekonomik sorunlarla mücadelede talep yanlı politikalar yerini arz yanlı politikalara bırakmıştır. Arz yanlı iktisat görüşü temelinde üretimi arttırışının arza bağlı olduğunu ve bunun için de ekonomide üretim koşulları üzerinde bulunan verginin önemli bir araç olarak kullanılmasını ön görür. ABD ekonomisinin bahsi geçen süreçte stagflasyonla mücadelede yaptığı aslında tam da buna işaret etmektedir. Vergi oranları azaltılmıştır ancak kamu harcamalarının kısılamaması sonucu aynı zamanda da bütçe dengesi bozulmuş ve çok büyük derece de açık vermeye başlamıştır. Öte yandan dış ticaretin serbestleşmesine rağmen (GÖK B, 2006:1) ABD ekonomisi dış ticaretteki ezici üstünlüğünü Japonya, Kore ve Tayvan gibi ülkelerin rekabetçi güçlerinin artmasıyla kaybetmeye başlamıştır. Dolayısıyla, dış ticaret dengesi bozulmuş ve açıklar vermeye başlamıştır, bunun sonucunda da cari açıklar verilmeye başlanmıştır. ABD ekonomisinde meydana gelen bu gelişme sonucu cari açıkların bütçe açıklarıyla olan ilişkisi, ‘’İkiz açıklar hipotezi’’ olarak iktisat yazınında yer almıştır.

Türkiye’de 1980 sonrası dönem önemli bir dönüm noktası olarak hem tarihte hem de literatürde kendisine geniş bir yer bulmuştur. Bu dönemde liberal politikaların yükselişi, küreselleşme akım etkilerinin artışı, uluslarası piyasalarla eklemlenme hareketleri aynı zamanda piyasa ekonomisi tipinde yeni yapılanmalar, devletin etkinliğinin giderek azalması bu dönemin başlıca özellikleridir. Türkiye’de bu dönemlerde uygulanan politikalar sonucunda, kamu harcamalarının kamu gelirlerinden fazla arttığı, diğer bir ifadeyle bütçe dengesinde sürekli kötüleşme gözlemlenmiştir, bu iddiayı çalışmada kullanılan verilerle de aşağıda ki şekle bakarak destekleyebiliriz.

 

Türkiye’de bütçe açıklarının artmasına bağlı olarak yurtdışı piyasalara göre reel faiz oranlarının oldukça yüksek olması, kısa vadeli sermaye girişlerini uyararak TL’nin aşırı değerlenmesini sağlamıştır. Faiz arbitrajı, aşırı değerli TL ve kısa vadeli sermaye girişlerindeki artış, ithalat ve tüketimi özendirmiş ve ihracat ve sabit sermaye yatırımları üzerinde caydırıcı etki yaratmıştır. İthalatın ihracat karşısında daha fazla artması, hem cari işlemler ve dış ticaret açığının kriz dönemi sonrasında da sürekli artmasına neden olmuştur (Altıntaş, 2008). Sonuçta artan bütçe ve cari işlemler dengesi açıklarının sürdürülemez boyutlara ulaştığı dönemlerde, kısa vadeli sermaye girişleri yerini sermaye çıkışlarına bırakarak krizlere zemin hazırlamıştır (Orhangazi, 2002:339; Ongun, 2002:54).

 

KAYNAKÇALAR

ANORUO, E ve RAMCHANDER, S (1998); “Current Account and Fiscal Deficits: Evidence from developing Economies of Asia”, Journal of Asian Economics, S.9, n.3, s.487-501.

AKBOSTANCI,E VE TUNÇ,G.I(2002). Turkish Twin Deficits:An Error Correction Model of Trade Balance, Economic Research Center Working Papers in Economics, 01/06.1-18

ALTINTAŞ H, SABAN S (2009) ‘’Türkiye’de İkiz Açık Sorunu Ve Feldstein-Horioka Hipotezi: ARDL Yaklaşımı Ve Nedensellik Araştırması (1974-2007)‘’

AKSU H, BAŞAR S, (2009)’’Türkiye’de İkiz Açıklar Hipotezi’nin Tahmini: Bir Sınır Testi Yaklaşımı ‘’, Adnan Menderes Üniversitesi, Nazilli İİBF İktisat Bölümü

BİLGİLİ,F VE BİLGİLİ,E.(1998). Bütçe Açıgının Cari Islemler Üzerindeki Etkileri: Teori ve Uygulama, Iktisat, Isletme ve Finans Dergisi,Y.13, S.146, 4-16.

Etiketler

Hakkında: Semih Barış Karakuş

Semih Barış Karakuş

Ege Üniversitesi İktisat Bölümü Mezunu, aynı zamanda aynı fakülteden İşletme Bölümü (Çift Anadal) mezunudur. Stockholm School of Economics in Riga'da değişim öğrencisi olarak bulunmuştur. Mezuniyetinin hemen ardından Deloitte DRT Bağımsız A.Ş. şirketinde Vergi Asistanı olarak çalışmaya başlamıştır. Deloitte'tan Maldivler'e giderek çalışma hayatına turizm sektöründe yer alan Ayada Maldives otelinde Asistan Finansal Kontrolorü/Müdürü olarak devam etmektedir. Öğrencilik yılarında birçok akademik yarışmaya katılmış ve çeşitli ödüller almıştır.

You may also like...

0 thoughts on “İkiz Açıklar Hipotezi Türkiye 1980-2009”

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>